De fakkel geeft licht en staat voor 'inspiratiebron'. Elke maand laat één van de mensen die betrokken is bij het lectoraat zien wat hem of haar inspireert in het werk van het lectoraat en de kennisbank.

Over collectief veranderen

In de scholen en opleidingen die aan het lectoraat verbonden zijn, verloopt het proces van kennis creëren in belangrijke mate planmatig en systematisch. Dit proces vraagt om diepere vormen van leren, vormen waarbij niet alleen het hoofd, maar ook de handen en het hart betrokken zijn.

Er is een theorie (zie Senge e.a., 2007) die je kunt gebruiken om collectieve veranderingen in organisaties te begrijpen. Het veranderingsproces wordt in die theorie verbeeld als een letter ‘U’, waarlangs de veranderende organisatie eerst afdaalt en daarna weer opklimt. In zijn meest globale vorm bevat de ‘U’ drie fasen: Sensing, Presensing en Realizing.


Een duurzaam en collectief veranderingsproces begint net onder de top van de linkerpoot van de U met nauwkeurig waarnemen en het loslaten van bestaande opvattingen en (voor)oordelen, Sensing. Je neemt tijd en laat je niet verleiden tot het bedenken van snelle oplossingen en acties. Er vindt een zorgvuldige analyse van het probleem plaats waarbij eigen opvattingen en aannamen scherp onder de loep worden genomen. Je onderzoekt de betekenis die het probleem voor jou persoonlijk heeft. Hierdoor ontstaat een nieuw inzicht in wie je bent in relatie tot het probleem.

Er dient zich daardoor een ander paradigma aan. Je bent langs de ‘U’ afgedaald en komt in de tweede fase, op de bodem van de ‘U’. Dit is de fase die Senge en zijn collega’s ‘Presencing’ noemen. Het is belangrijk te beseffen dat dit nieuwe inzicht zich als vanzelf aandient wanneer je je daarvoor open stelt. Wanneer dit een collectief proces is, kan hier een momentum voor duurzame verandering worden gecreëerd.

Uit het veranderde collectieve zelfbewustzijn ontstaan als vanzelf en op natuurlijke wijze nieuwe handelwijzen, waarmee je via de rechterkant van de U weer omhoog gaat: Realizing.
Het is van belang dat je ruimte neemt om met de veranderingen die zich hier aandienen, te experimenteren en dat je maatregelen neemt om ze in te bedden en te verankeren. Juist deze fase in het proces vraagt een zekere mate van planmatigheid en systematiek.

Leerlingen (studenten) kunnen hun leraren (docenten) naar de bodem van de U trekken. Wanneer leraren de behoeften en vragen van hun leerlingen serieus nemen, en verbinden met hun eigen motieven, ambities en opvattingen, kan zomaar een nieuw inzicht doorbreken. Maar dan moet je wel je vooringenomen standpunten durven loslaten.

Daal je niet af naar de bodem van de U, dan staat het probleem los van jou. Het is ergens buiten jou. Je bedenkt een snelle oplossing waardoor je een ‘binnenweg’ neemt naar de rechterpoot van de U. Maar die oplossing, heeft niets met jou en jij hebt niets met de oplossing te maken. Waarom zou een dergelijke oplossing dan duurzaam zijn?

Echte veranderingen gaan door de harten van de mensen die erbij betrokken zijn.

Meer over de verbinding van hoofd, hart, handen: binnenkort in het nieuwe theoretisch kader van het lectoraat op de Kennisbank.

Voor wie nu al wil kennismaken met de U: Peter Senge, Otto Scharmer, Joseph Jarworski & betty Sue Flowers (2007). Presence. Exploring Profound Change in People, Organizations and Society. London: Nicholas Brealy Publishing.

Bovenstaande tekst is een bewerking van een passage uit ‘Kennis maken met scholen’ van Jos Castelijns, Irene Markus, Jantine van der Weegh & Merlijn Wentzel (2008). Antwerpen/Apeldoorn: Garant

Het Interactumlectoraat Kantelende Kennis onderzoekt collectieve processen van kennis creëren. Met deze innovatiestrategie willen we bijdragen aan de kwaliteit van zowel opleidingen als scholen. Achtergrond, inhoud en werken aan collectief leren zijn te vinden op de kennisbank van het lectoraat.

Nieuwsbrief lectoraat Interactum

Colofon

Website: www.lectoraat.nl

Lectoren

Jos Castelijns
Bob Koster
Quinta Kools

Integrale ontwikkeling van scholen en opleidingen.

Reactie

Wij zijn benieuwd wat u met deze Fakkel gaat doen.
Uw reactie stellen wij zeer op prijs. Stuur uw bericht aan: lectoraat@domstad.nl

Redactie

De redactie bestaat uit:
Jos Castelijns
Bob Koster

Secretariaat

Bertina Zinger
lectoraat@domstad.nl
030-2927805
Postbus 2511
3500 GM Utrecht

Adreswijziging

Stuur een e-mail naar:
lectoraat@domstad.nl